Rond 1300 treffen we in Leiden smeden, timmerlieden, metselaars, leidekkers en steenhouwers aan. Kortom mensen, in staat huizen, gebouwen te bouwen. Ter voorziening in dranken en spijzen zijn er de bakkers, vleeshouwers en bierbrouwers terwijl kleermakers, schoen- en klompenmakers, wevers, ververs, volders en leerbewerkers werkzaam zijn ter vervaardiging van kleding voor de burgers. Het wordt als een vanzelfsprekendheid beschouwd dat collegae zich verenigden in gilden, maar als we een kijkje nemen in de Leidse archieven komen we een aantal verbodsbepalingen tegen. In 1313 verbood graaf Willem III dat er gilden werden opgericht.

Leiden kent al vrij vroeg lakennijverheid, al blijft landbouw een belangrijke plaats innemen. Wanneer de handel echter toeneemt in het Rijnland, beginnen de graven het gebruik van de Hollandse binnenvaart te stimuleren. De Hollandse binnenvaart was een waterweg die Delft en Gouda met Haarlem verbond. Begrijpelijk is dat deze waterweg een belangrijke rol heeft gespeeld bij de opkomst van Leiden en die van andere Hollandse steden. Een andere ontwikkeling die hierbij van belang is, is de overgang van landbouw naar veeteelt omdat de grond in het Rijnland nogal drassig bleek. Hierdoor ontstond een overschot aan arbeidskrachten (veeteelt is immers minder arbeidsintensief dan landbouw) en ging men zich toeleggen op bijv. visserij of vrachtvaart of vestigde men zich als handwerksman in een stad. Ook Leiden heeft de gevolgen van deze ontwikkelingen ondervonden. Kooplui en handwerkslui vestigden zich vooral nabij de burcht en het grafelijk bezit.

Vroege Leyenaars. Op basis van het vroege bestaan van zgn. mansi (Latijn voor hoeven) kunnen we concluderen dat de ‘autochtone bevolking’ uit boeren bestond. Het overplaatsen van het grafelijk hof naar Leiden betekende de komst van de adel. In ruimer opzicht kunnen we spreken van patriciers. De stand van onvrije dienstmannen kunnen we in een adem met de adelstand noemen aangezien deze twee groepen niet los te zien zijn van elkaar. De komst van handwerks- en ambachtslieden naar Leiden kunnen we niet los zien van de ontwikkelingen in het gehele graafschap Holland; omstreeks 1250 namelijk was de handel en ‘industrie’ in Holland nog van weinig betekenis. Wel kan men spreken van een lakenindustrie van enige betekenis, maar de industrie bepaalde zich alleen tot dat wat nodig was voor eigen gebruik.

Op de Korenbrug te Leiden zal op zondag 29 augustus a.s. voor de tiende keer ‘The Music Temple’ plaatsvinden. Van 14.00 uur tot 23.00 uur kun je op de brug genieten van dj’s met loungemuziek, trance, techno en electro. Je kunt er ook drankjes en hapjes kopen. Voor meer informatie: www.themusictempleleiden.hyves.nl

De handelsweg naar Kennemerland (kuststrook van Haarlem tot Alkmaar) liep langs de wetering en er was dan ook een brug nodig voor dit verkeer. Deze brug was niet alleen voor de graaf, die er tol hief, van belang, ook de Rijnlandse dorpen hadden er belang bij. Het is daarom mogelijk dat deze brug ook zijn steentje heeft bijgedragen tot de stadswording van Leiden. Om nog even op de Leidse Burcht terug te komen: aanvankelijk was de burcht niets anders dan een door palissaden omgeven hoogte, die pas later door een brede stenen muur werd omgeven. Voorts dienen we op te merken dat de burcht aanvankelijk buiten het grondgebied van de stad lag. Concluderend kunnen we stellen dat Leiden door zijn gunstige ligging aan waterwegen en door de aanwezigheid van een burcht in de omgeving en zijn handelsfunctie (Kennemerland!) kon uitgroeien tot stad.

Leiden is ontstaan als een boerendorp op een economisch gunstige plaats. Al in 777 wordt melding gemaakt van boerenbewoning. Het is waarschijnlijk dat omstreeks 1000 Leiden een behoorlijk dorp moet zijn geweest en het is dan ook niet verwonderlijk dat we in een geschrift uit 1083 lezen over ‘Villa Leithen’. Leiden heeft zijn wording tot stad evenwel aan de Burcht te danken. En daarom moeten we ook de wording van dit bouwwerk opnemen, willen we meer inzicht krijgen in de geschiedenis van Leiden. Geografisch bezien is de Burcht op zo’n uitstekend gebied gebouwd dat het duidelijk is dat het uit een oogpunt van handelsbelangen en macht is gebouwd. Als we de geschiedenis van dr. P.J. Blok er op nalezen, zou de Vikinger Harold de burcht hebben opgericht. Dr. Blok dateert de Burcht rond 900. Moderne archeologische schattingen liggen gemiddeld rond 1150. In elk geval kunnen we met zekerheid zeggen dat de graven van Holland zich aan het begin van de 10e eeuw in Leiden vestigden en dat zij hun residentie hadden in het Gravenhof. Na het verdrijven van de Noorse vorst Harold zou de Burcht in handen zijn gevallen van de graaf die een burggraaf aanstelde.

In de maanden juli en augustus kunt u kennismaken met de historische vaarwegen van Zuid-Holland. Groene Hart Cruises vaart dan weer de mooiste routes over de Zuid-Hollandse wateren. Elke maandag kunt u vanuit de haven van Leiden naar Katwijk vertrekken, elke vrijdag naar de Wierickerschans. Dinsdag, woensdag en donderdag wordt vertrokken vanaf de Zijldijk in Leiderdorp. Op dinsdag is er een tocht naar Haarlem, waar men een mooie stadswandeling kan maken. Voor meer informatie: Groene Hart Cruises Leiderdorp, tel: 071-5413183 of www.partyboot.nl

Er is 125.000 euro beschikbaar gesteld voor een grondige restauratie van de Doelenpoort aan de Leidse Groenhazengracht. De Doelenpoort gaf in het verleden toegang tot de Sint Joris- en Sebastiaansdoelen, een oefenterrein voor Leidse schutterijen. De poort is in 1645 ontworpen door Arent van ’s-Gravesande. Schutterijen waren gewapende burgers die in oorlogstijd een rol speelden bij de verdediging van de stad. Ook waren ze actief bij het handhaven van de openbare orde.

Dit jaar staan de Open Monumentendagen op 11 en 12 september a.s. in het teken van de 19e eeuw. Dertig Leidse monumenten zullen dan geopend zijn voor het publiek. De 19e eeuw was de eeuw van de industriele revolutie. Het was ook een eeuw van ontdekkingen en uitvindingen. Die vonden hun weerslag tevens in de architectuur. Er is een wandel- en fietsroute tijdens de dagen. Ook zijn er speciale programma’s voor kinderen. Zie voor meer informatie: www.openmonumentendagenleiden.nl

Kunstenaar Rob van Hoek exposeert tot en met zondag 11 juli zijn schilderijen in galerie Het Oude Raadhuis in Warmond. Tien jaar geleden exposeerde hij er ook al. Het cultuurlandschap is zijn grootste bron van inspiratie. Zie voor meer informatie ook: www.robvanhoek.com